Nên đăng ký loại quyền sở hữu trí tuệ nào

Cây câu hỏi xác định đối tượng của bạn thuộc quyền tác giả, nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng hay giống cây trồng.

Bạn muốn bảo vệ điều gì?

Chọn mô tả gần nhất với thứ bạn đang có trong tay. Nếu bạn có nhiều thứ cần bảo vệ (ví dụ vừa có phần mềm vừa có thương hiệu), hãy chạy công cụ này nhiều lần — chúng là các loại quyền khác nhau và phải đăng ký riêng.

Bạn định dùng sản phẩm sáng tạo đó vào việc gì?

Cùng một hình ảnh có thể vừa là tác phẩm mỹ thuật ứng dụng, vừa là nhãn hiệu. Mục đích sử dụng quyết định loại quyền nào thực sự bảo vệ được bạn.

Bạn đã bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ dưới dấu hiệu này chưa?

Giải pháp của bạn tiến bộ đến mức nào so với những gì đã có?

Đây là câu hỏi khó nhất và cũng là chỗ nên tra cứu trước khi trả lời. Tra trên PATENTSCOPE hoặc Google Patents để xem đã có ai làm điều tương tự chưa.

Quyền tác giả — bạn đã có quyền rồi, đăng ký để có bằng chứng

Tác phẩm của bạn được bảo hộ tự động từ thời điểm được sáng tạo và định hình. Việc đăng ký tại Cục Bản quyền tác giả không tạo ra quyền mới, nhưng khi có tranh chấp thì bạn không phải chứng minh mình là chủ sở hữu — đối phương phải chứng minh ngược lại. Chi phí thấp và thủ tục nhanh nhất trong tất cả các loại quyền sở hữu trí tuệ.

Nhãn hiệu — nên nộp đơn càng sớm càng tốt

Việt Nam áp dụng nguyên tắc nộp đơn đầu tiên. Bạn có thể đã bán hàng dưới thương hiệu này nhiều năm nhưng nếu người khác nộp đơn trước và được cấp văn bằng thì chính bạn có thể bị buộc dừng sử dụng. Đăng ký tên doanh nghiệp ở cơ quan đăng ký kinh doanh không thay thế được điều này.

Nhãn hiệu — nộp đơn trước khi ra mắt là lựa chọn tối ưu

Nộp đơn ở giai đoạn này rẻ hơn và an toàn hơn nhiều so với sau khi ra mắt. Nếu đơn bị từ chối vì trùng với nhãn hiệu đã có, bạn còn kịp đổi tên trước khi in bao bì, làm biển hiệu và xây dựng nhận diện — thay vì phải đổi thương hiệu sau khi thị trường đã quen mặt.

Cả hai — quyền tác giả cho thiết kế, nhãn hiệu cho việc dùng trong thương mại

Đây là trường hợp phổ biến với logo. Đăng ký quyền tác giả xác nhận bạn sở hữu bản thiết kế, hữu ích khi tranh chấp với người đã thiết kế nó cho bạn hoặc khi ai đó sao chép nguyên xi hình ảnh. Đăng ký nhãn hiệu mới cho bạn độc quyền dùng dấu hiệu đó trên hàng hoá, dịch vụ — tức là thứ thực sự ngăn được đối thủ. Nếu ngân sách hạn chế, hãy ưu tiên nhãn hiệu.

Sáng chế — và tuyệt đối không công bố gì trước khi nộp đơn

Bằng độc quyền sáng chế cho bạn 20 năm độc quyền tính từ ngày nộp đơn. Đổi lại, bạn phải bộc lộ đầy đủ giải pháp để người có trình độ trung bình trong ngành thực hiện được. Rủi ro lớn nhất ở giai đoạn này là tự làm mất tính mới: một bài đăng mạng xã hội, một buổi demo, một bài báo khoa học hay một vòng gọi vốn công khai đều có thể khiến đơn bị từ chối.

Giải pháp hữu ích — ngưỡng thấp hơn, thời hạn ngắn hơn

Giải pháp hữu ích chỉ đòi hỏi tính mới và khả năng áp dụng công nghiệp, không đòi hỏi trình độ sáng tạo. Bảo hộ 10 năm thay vì 20 năm. Đây là lựa chọn hợp lý cho cải tiến kỹ thuật vừa phải, và cũng là phương án dự phòng khi đơn sáng chế bị từ chối vì thiếu trình độ sáng tạo.

Sáng chế qua đường PCT — nộp đơn cơ sở trước, quyết định thị trường sau

Nếu chưa chắc chắn về thị trường mục tiêu, hãy nộp đơn cơ sở tại Việt Nam để chốt ngày ưu tiên, rồi dùng đơn quốc tế PCT trong vòng 12 tháng. PCT cho bạn tới 30–31 tháng kể từ ngày ưu tiên để quyết định vào từng quốc gia — đủ thời gian để kiểm chứng thị trường trước khi bỏ tiền cho từng nước.

Kiểu dáng công nghiệp — bảo hộ hình dáng, tối đa 15 năm

Kiểu dáng công nghiệp bảo hộ hình dáng bên ngoài, không bảo hộ chức năng kỹ thuật. Thời hạn là 5 năm kể từ ngày nộp đơn, gia hạn tối đa hai lần liên tiếp mỗi lần 5 năm, tổng cộng 15 năm. Nếu điểm mới của bạn nằm ở cách sản phẩm hoạt động chứ không phải ở hình dáng, hãy quay lại và chọn nhánh giải pháp kỹ thuật.

Bí mật kinh doanh — không đăng ký, bảo hộ bằng biện pháp bảo mật

Bí mật kinh doanh không có thủ tục đăng ký và được bảo hộ vô thời hạn, cho tới khi thông tin không còn là bí mật. Đổi lại, bạn không ngăn được người khác tự nghiên cứu ra điều tương tự. Điều kiện bảo hộ đòi hỏi bạn phải áp dụng các biện pháp cần thiết để giữ bí mật — nếu không có biện pháp nào, bạn sẽ khó chứng minh đó là bí mật kinh doanh khi tranh chấp.